Font size:

Language:

wieninternational.at

Vienna´s weekly European journal

Nove strategije

Razvoj Grada

Language

Nove strategije

Urbanistički razvoj kao dokument evropske istorije

Osnivanje naselja postalo je moguće kada su pre više hiljada godina nomadska plemena otkrila upotrebu semena i kada su počeli sa nastanjivanjem. Naselja su postajala pijace i tržnice ukoliko su imale povoljan saobraćajni položaj. I socijalno-ekonomski i političko-pravni okvirni uslovi igrali su odlučujuću ulogu u razvoju naselja u gradove. (Detaljan opis razvoja bečkog stanovništva nalazi se na kraju ovog članka odnosno u njegovom drugom delu.)

Istorija određuje grad

Za Beč je karakteristično da se istorija u izuzetno velikoj meri ogleda u arhitekturi grada. Urbanistički razvoj dokumentuje svakako i veliku prekretnicu evropske istorije. Ovaj vremenski luk proteže se od srednjeg veka sa gotičkim katedralama, preko simbola svetovne moći i doba renesanse i baroka, do dominantne slike grada u doba osnivanja krajem 19. veka.

1857. godine je odlučeno da se sruše bastioni koji su okruživali centar grada. Ova odluka do dan danas trajno utiče na strukturu grada.

Umesto prostranih livada oko venca gradskih zidina pojavila se ulica Ring koju je monarhija učinila svetski poznatim spomenikom do dana današnjeg.

Neophodno je pogledati urbanističku prošlost jednog grada, jer je poznavanje sopstvene istorije neizostavno da bi se svesno donele odluke u sadašnjosti; odluke koje sa sobom nose trajne posledice po celo gradsko delanje budućih generacija.

U Beču se nalaze mesta koje je UNESCO proglasio svetskom kulturnom baštinom. Grad se zbog toga nalazi pred izazovom da s jedne strane očuva istorijsko građevinsko nasleđe, i da se s druge strane dozvoli umeren moderan razvoj centra grada i arhitekture budućnosti.

Pogled na Muzej istorije umetnosti i Prirodnjački muzej u Beču u sumrak

Dva impozantna muzeja na Trgu Marije Terezije otvoreni su krajem 19. veka

Nova situacija – nova strategija

Beč se početkom 90-ih godina prošlog veka našao u novoj neočekivanoj situaciji sa kojom je bilo suočeno planiranje grada. Nakon decenija regresivnog razvoja stanovništva, prema kojem je plan za razvoj grada iz 1984. godine prognozirao za 2001. godinu broj stanovnika od oko 1,4 miliona, te prognoze su morale početkom 90-ih godina da budu značajno revidirane. Prema aktuelnoj statistici stanovništva broj stanovnika u Beču trenutno iznosi preko 1,73 miliona (stanje 2011., izvor: Statistika Austrije: registar stanovništva). Razlozi za ubrzano povećanje broja stanovnika bili su pozitivan bilans stanovništva i pojačana imigracija.

Pad Gvozdene zavese u jesen 1989. godine i novonastala geopolitička situacija Beča, kao i pridruženje Austrije Evropskoj uniji početkom 1995. godine, dopineli su osim povećanju stanovništva značajno i razvojnom podstreku Beča, koji je pre svega zabeležen u većoj potražnji stambenog prostora i radnih mesta. Povećani zahtevi za kvalitetom stambenog prostora kao i trend pojačane potražnje, između ostalog usled većeg broja (samačkih) domaćinstava, bili su dodatni razlozi za veću potrebu za doniranim novogradnjama početkom 90-ih godina.

Ovi za Beč promenjeni okvirni uslovi doveli su početkom 90-ih godina do odluke Gradske vlade Beča da se broj doniranih stanova u novogradnji podigne na 10.000 godišnje. Ovo je zahtevalo preradu bečkog Plana za razvoj grada (STEP) iz 1984. godine u kojem je glavni akcenat politike razvoja grada još uvek bio na obnovi i povećanju životnog kvaliteta u gusto izgrađenim gradskim opštinama.

STEP 94 određuje pravac

„Smernice za razvoj grada Beča“ iznova su koncipirane 1991. godine.

Razrađen je novi bečki saobraćajni koncept i prihvaćen u Skupštini grada zajedno sa novo izrađenim planom za razvoj grada 1994. godine.

Grad Beč je postavio sebi cilj da se poveća takozvani „modal split“ (podelu saobraćaja na motorizovani individualni saobraćaj, javni prevoz, vožnju bicikla i pešačenje) u svakodnevnom špicu u saobraćaju u korist vrsta saobraćaja koje podržava Udruženje za životnu sredinu, a koje obuhvata javni prevoz, saobraćaj pešaka i bicikala.

Spoljašnji izgled Glavne biblioteke Beča sa kompozicijom metroa koja prolazi ispod
Veliki krov u obliku jedra na Trgu Urbana Lorica ispred Glavne biblioteke

Od 2003. godine Glavna biblioteka se nalazi na Trgu Urbana Lorica

STEP 94 je sledio cilj da i dalje podstiče rekonstrukciju grada u gusto izgrađenim opštinama, a osim toga je trebalo da se pokrije potražnja za stanovima u područjima proširenja grada pomoću kvalitetno osmišljenih i infrastrukturalno potpuno opremljenih projekata, po mogućstvu i sa povezivanjem javnog prevoza. Glavni oslonac bečke filozofije o razvoju grada je blago obnavljanje grada u gusto izgrađenim gradskim područjima, pritom su u prvom planu renoviranja i sanacija atrijuma u zgradama iz doba osnivanja.

Značajna mera za povećanje kvaliteta u pitanjima arhitekture je organizovanje arhitektonskih i urbanističkih konkursa u javnoj sektoru. To se osim na socijalno doniranu stanogradnju odnosi pre svega na oblast socijalne infrastrukture – kao što su škole i vrtići.

Još jedna značajna stavka bečkog plana za razvoj grada je očuvanje velikih međusobno povezanih zelenih površina. 52 odsto bečkog gradskog područja čine zelene površine i one treba da budu očuvane i za buduće generacije. 

Bum poslovnih površina

Potražnja za poslovnim prostorom je enormno dinamizirana usled ekspanzije brojnih velikih preduzeća i sve većeg značaja Beča kao centra za istočnoevropske centrale međunarodnih firmi. Omiljene lokacije su južni deo Beča kao i duž linija podzemne železnice.

Skajlajn Beč

Bečko razvojno društvo za Podunavlje (WED) uspelo je da uveća areal gradnjom "Dunavskog platoa"

Učešće građana u planskom upravljanju

Učešće građana – pojam koji početkom 70-ih godina u Beču nije spadao u vokabular gradskog planera – dobio je tokom poslednje dve decenije sve više na značaju i u međuvremenu je neizostavni sastavni deo svakog većeg razvojnog plana grada.

Tradicionalni krug odlučivanja u gradskom planiranju koji čine investitori, uprava i politika prekinut je i uključuje i građane i pogođene osobe.

Planiranja u Beču sa elementima učešća građana:

Primer planiranja Dunavskog ostrva
Planiranje Dunavskog ostrva početkom 70-ih godina položilo je kamen temeljac za otvorene tokove planiranja velikih bečkih projekata. Uključivanje građana je međutim bilo uglavnom ograničeno na davanje širih informacija. Planiranja su vršili planeri unutar i van uprave. Vredan zapažanja je podatak, da je jedna prvobitno isključivo za zaštitu od poplava koncipirana mera pretvorena u najveći bečki projekat za relaksaciju. Duž 25 kilometara takozvanog Novog Dunava, koji poseduje kvalitet vode za kupanje, u jeku sezone se zabeleži do 300.000 posetilaca dnevno.

Briga o područjima i parcijalno obnavljanje grada
Karakter modela ima sigurno 70-ih godina započeto uređenje takozvanih lokala za brigu o područjima. Lokali za brigu o područjima predstavljaju među gomilom stambenih područja iz doba osnivanja vezivni element između planiranja grada, izvođača sanacija zgrada i time zahvaćenog stanovništva. Paralelno s tim je razvijen model blagog obnavljanja grada, koji umesto rušenja i ponovne gradnje predviđa što pažljiviju sanaciju kompleksa uz najveće moguće očuvanje strukture stanara. U okviru javnih uvida građani mogu da predlože konkretne ideje i predstave, ali je težište ipak usmereno na uslugu koja je na raspologanju građanima. Delatnost planiranja grada se odvija u ovoj oblasti uskim ukrštanjem sa preventivnim socijalnim radom. Ovaj oblik povezivanja interesa građana na malom prostoru sigurno nije spektakularan, ali je na kraju krajeva veoma efikasan oblik učešća građana.

redaktion