Pierwsze ślady pomocy społecznej sięgają czasów cesarza Józefa II (1741-1790), który założył w Wiedniu w 1784 jeden największych sierocińców na świecie.  Ale mimo to, w Wiedniu aż do I wojny światowej, pomocą dla ludzi cierpiących niedostatek zajmowały się głównie prywatne instytucje opiekuńcze i dobroczynne.

W grudniu 1917 roku po raz pierwszy w historii państwa Habsburskiego zostało utworzone ministerstwo do spraw socjalnych. Nie wprowadziło ono jednak żadnych decydujących rozwiązań.

W tej sytuacji zadanie zbudowania powszechnego systemu opieki społecznej przypadło socjaldemokratom pierwszej republiki - Ferdynandowi Hanuschowi i Juliusowi Tandlerowi.

Ferdinand Hanusch, architekt austriackiego systemu socjalnego

Po powołaniu Pierwszej Republiki Prowizoryczne Zgromadzenie Narodowe ustanowiło w październiku własny rząd. W składzie rządu znalazł się Ferdinand Hanusch, pełniący funkcję sekretarza państwa do spraw socjalnych (funkcja ta odpowiadała wówczas randze ministra). W czasie następnych dwóch lat, aż do ustąpienia ze stanowiska w końcu października 1920 roku, Hanusch stworzył najbardziej znaczący pakiet rozwiązań socjalnych w historii Austrii. Jego reformy można podzielić na trzy etapy.

W pierwszym  etapie obejmującym okres od listopada 1918 roku do marca 1919, zostały uchwalone ustawy dotyczące następujących kwestii: utworzenie zasiłku dla bezrobotnych ( 6 listopada), wolne od pracy niedziele i dni świąteczne (12 listopada), ośmiogodzinny dzień pracy (19 listopada ), objęcie pracowników umysłowych  systemem pomocy dla bezrobotnych ( 20 listopada), jak również zniesienie książeczek pracy ( 25 stycznia 1919 roku), które powodowały silne uzależnienie pracowników od przedsiębiorców.

W drugim etapie, trwającym od marca do sierpnia 1919 roku zostały uchwalone następujące ustawy: o uspołecznieniu ( 14 marca ), o odszkodowaniach dla inwalidów (25 kwietnia) o zakazie pracy na nocnej zmianie dla kobiet i dzieci ( 14 maja ), o radach zakładowych ( 15 maja ), o urlopach ( 30 lipca ).

W trzecim etapie doszło do uchwalenia ustaw o umowach zbiorowych (18 grudnia) oraz o ubezpieczeniach dla bezrobotnych (24 marca 1920 roku), jak również do utworzenia izb pracy (26 lutego 1920 roku). W ciągu kilku miesięcy zostały w ten sposób spełnione wieloletnie żądania robotników, a Austria awansowała do miana jednego z najbardziej postępowych krajów świata na gruncie świadczeń socjalnych. W wielu wypadkach, jak zapomogi dla bezrobotnych, czy prawo do urlopu - Austria była pierwszym państwem na świecie, które wprowadziło takie rozwiązania.

W styczniu 1921 roku, Hanusch objął stanowisko dyrektora Wiedeńskiej Izby Pracy, która powstała na mocy jednej z jego ustaw. Funkcję tą sprawował do dnia swojej przedwczesnej śmierci, 28 września 1923 roku. Na tym stanowisku udało mu się ugruntować i dopracować swoją socjalno-polityczną reformę.

Hanuschowi udało się w krótkim czasie stworzyć podstawy nowoczesnego austriackiego państwa socjalnego.

Polityka społeczna Juliusa Tandlera

Julius Tandler  został w 1919 roku wybrany do Wiedeńskiej Rady Miasta. 9 maja 1919 roku powołano go na urząd podsekretarza stanu i dyrektora Narodowego Urzędu Zdrowia. W listopadzie 1920 roku odszedł z urzędu zdrowia i przez następne lata jako radny miasta Wiednia kierujący resortem zdrowia z ogromnym zaangażowaniem walczył ze spowodowanymi przez wojnę brakami w sektorze opieki zdrowotnej, przez które szczególnie cierpiały dzieci oraz starał się rozbudować system opieki socjalnej. Tak powstał „Wiedeński System“ opieki społecznej.

Julius Tandler angażował się szczególnie w zwalczanie dużej śmiertelności wśród niemowląt oraz gruźlicy, która ze względu na częstotliwość występowania nazywana była za granicą „wiedeńską chorobą“. W czasie sprawowania urzędu przez Tandlera system udzielania pomocy socjalnej przeszedł ogromna zmianę, od przyznawanej według uznania swego rodzaju łaski, do należącego się każdemu prawa. Prowadzona przez Tandlera polityka socjalna stała się wzorem na całym świecie.  

W okresie międzywojennym powstała w Wiedniu sieć przedszkoli i żłobków, poradni dla matek i szkolnych gabinetów dentystycznych - liczba i rodzaj tych instytucji była na owe czasy ewenementem na skalę światową. Placówki te są do dzisiaj głównymi filarami wychowania młodzieży.

Bezpłatna opieka przedszkolna od roku 2009

W jesieni 2009 wprowadzono wolne od opłat przedszkola dla dzieci w wieku od zera do sześciu lat. Przedszkola prywatne, grupy opieki dziennej i nianie są dotowane przez gminę. Subwencje te umożliwiają większości z nich prowadzenie nieodpłatnej działalności. Ponadto wprowadzono obowiązkowy rok w przedszkolu dla pięciolatków. Od początku roku 2009 do roku 2011 utworzono 6.500 nowych miejsc w przedszkolach.

Miasto Wiedeń oferuje wystarczająco dużo miejsc w przedszkolach

Wiedeńska droga opieki nad młodzieżą

W latach 60, zastępca burmistrza, pani Gertrude Fröhlich Sandner nadała nowy kierunek w polityce socjalnej, znany pod nazwą „wiedeńska droga opieki nad młodzieżą“, który stanowi przejście od polityki opieki nad młodzieżą do polityki socjalnej pomocy dla rodziny. Hasło Tandlera „Kto buduje dla dzieci pałace, może rozburzyć więzienia“ do dzisiaj uważane  jest w Wiedniu za aktualne w opiece nad młodzieżą. Potwierdza to reforma „Dom 2000“, która postawiła sobie za cel zamknięcie dużych instytucji i przeniesienie z nich dzieci i młodzieży do wspólnych mieszkań oraz stworzenie licznych regionalnych możliwości.

Także dzisiaj Urząd ds. Młodzieży (Jugendamt) walczy z zaniedbywaniem dzieci. W roku 2011 urząd ten zajmował się 10.518 przypadkami zagrożenia dobra dzieci. Aby zwiększyć szanse powrotu dziecka do jego pozytywnie zmienionego środowiska rodzinnego, próbuje się obecnie wprowadzić wiele profesjonalnie przygotowanych rozwiązań.  

Według danych z końca 2011 roku 3.320 dzieci w Wiedniu żyje poza swoimi rodzinami. Około połowa z nich żyje w rodzinach zastępczych, druga połowa korzysta z opieki instytucjonalnej, mniejsza grupa mieszka u krewnych.

Polityka społeczna po zakończeniu wojny

Powołane przez magistrat w roku 1873 Rady Biednych, których początki sięgają ustawodawstwa cesarza Józefa II, zostały w czasach „Czerwonego Wiednia“ w roku 1921, przekształcone na Rady Opieki Społecznej, było ich w tym czasie w Wiedniu ponad 6.000. System ten zniszczony został przez narodowy socjalizm. W roku 1945 widziano wyraźnie konieczność możliwie szybkiej odbudowy systemu opieki socjalnej z radami opieki. Biedę wiedeńskiej ludności w powojennej rzeczywistości powiększali jeszcze przybywający uciekinierzy, powracający z wojny żołnierze, oraz ludność z terenów zbombardowanych. Od stycznia 1946 powstało w Wiedniu ponad 4.000 Rad Opieki Społecznej. Sprawdzony system z czasów pierwszej republiki zaczął funkcjonować na nowo. Jesienią 1946 roku otworzono pierwsze 45 Klubów Emeryta, była to doskonalsza forma dawnych ogrzewalni. Obecnie kluby te, równomiernie zlokalizowane w całym Wiedniu, nie mają funkcji doraźnej pomocy materialnej, a stały się nowoczesnymi centrami spotkań dla starszej generacji.

Również pod inne usługi socjalne świadczone przez  miasto Wiedeń, jak pomoc domowa, opieka nad chorymi, podwaliny zostały stworzone już w roku 1946. Usługi te zostały w ciągu następnych dziesięcioleci znacząco rozbudowane. Od lat 60 stopniowo wprowadzano usługi dowożenia jedzenia tzw. „jedzenie na kółkach“, sprzątania, prania, regularnych odwiedzin, dokonywania napraw, pomoc dla rodzin, opieka nad dziećmi w domu.

Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu społecznym

Znaczącą zmianę w całym systemie świadczeń socjalnych przyniosła ustawa z roku 1955 o powszechnym ubezpieczeniu społecznym (ASVG). Wiele z świadczonych dotąd przez gminy usług stało się mocą tej ustawy prawem. Nowa sytuacja wymagała zatrudnienia etatowych pracowników, świadczących profesjonalne usługi. 19 listopada 1969 roku Rada Gminy uchwaliła zakończenie działalności Rad Opieki Społecznej, zaczęła się nowa era.

Ustawa ASVG zapewniła socjalne ubezpieczenie wszystkim pracującym.
Wraz z uchwaleniem pierwotnej wersji ustawy ASVG w roku 1955 wykonane zostały trzy ważne zadania: kodyfikacja prawa społecznego, przywrócenie po latach panowania narodowego socjalizmu i okupacji, austriackiego charakteru i stylu oraz szereg ulepszeń w odróżnieniu do istniejącego uprzednio stanu prawnego jak: wolny wybór lekarza, trzynastą pensję oraz dodatek wyrównawczy, dla osób pobierających minimalne świadczenia emerytalne.

Wszystko to sprawiło, że Austria otrzymała jeden z najbardziej postępowych systemów socjalnych wśród krajów OECD: wszyscy podejmujący pracę zarobkową oraz ich rodziny są z małymi wyjątkami ubezpieczeni od następstw nieszczęśliwych wypadków, wyrównanie pomiędzy osobami bezdzietnymi a rodzinami następuje do dnia dzisiejszego przez współubezpieczenie.

Domy starców przekształcono na „Domy do życia“

Domy starców z lat 50 należało zreformować w trybie pilnym. Trzeba było znaleźć nowy model. Wzory zaczerpnięto z systemu duńskiego i szwedzkiego, w którym pensjonariusze domów starców otrzymywali własne mieszkania. W roku 1960 zostało utworzone Kuratorium Wiedeńskich Domów Emeryta. W 1997 ośrodki dla emerytów zostały przemianowane na domy mieszkalne dla emerytów. Domy te wyposażono w odpowiednie punkty medyczne, a dawne domy starców zamieniono na domy opieki. Dzięki świadczonym usługom socjalnym starsi ludzie mogą dłużej pozostawać w warunkach domowych.  

W "domach do życia" mieszkają emeryci we własnych mieszkaniach ale pod stałą opieką

Miasto Wiedeń jako prekursor w budownictwie komunalnym i socjalnym

Zdanie wypowiedziane przez Karla Seitza  „Kiedy nas już nie będzie, te kamienie przemówią w naszym imieniu“ do dzisiaj nadaje kierunek budownictwu mieszkaniowemu w Wiedniu.

Karl Seitz został burmistrzem Wiednia w roku 1923, również przez ponad 10 lat stał na czele  dużego  komunalnego projektu ( budynki mieszkalne, szkolnictwo, reformy socjalne), który rozsławił w świecie „Czerwony Wiedeń“.

Do końca wieku XIX, klasa robotnicza mieszkała w będących w prywatnym posiadaniu kamienicach czynszowych, często w niewyobrażalnie złych warunkach.

Aby złagodzić głód mieszkaniowy, na przełomie wieków zaczęły powstawać pierwsze domy dla robotników w formie mieszkań zakładowych, jak np. te zbudowane przez Florisdorfer Lokomotivfabrik ( Fabryka Lokomotyw) oraz firmę Brevillier&Urban oraz ze strony innych charytatywnych fundacji i stowarzyszeń.

21 września 1923 roku Rada Gminna zatwierdziła po raz pierwszy pięcioletni plan budowlany, przewidujący budowę 25.000 mieszkań ze środków podatkowych, aby zapobiec nędzy w przepełnionych mieszkaniach robotniczych.

Karl-Marx-Hof

Wybudowanie tych tzw. „super bloków“, z którymi zintegrowane zostały przeznaczone do wspólnego użytku pralnie, przedszkola, poradnie dla matek, biblioteki publiczne, świetlice, warsztaty, sklepy oraz spółdzielnie spożywców, było silnie uwarunkowane politycznie  i umożliwiło wybudowanie około 65.000 nowych mieszkań w ciągu tylko jednego dziesięciolecia.

W latach 1934-45 budownictwo mieszkaniowe przeżywa stagnację, poprzez zniszczenia w drugiej wojnie światowej w roku 1945 86.875 mieszkań nie nadawało się do zamieszkania. W 1954 roku położono kamień węgielny pod około 100.000 mieszkań komunalnych, do roku 1958 w większości zakończono odbudowę powojenną. W latach 1945-93 powstało w Wiedniu kolejne 150.000 mieszkań komunalnych.

Dzisiaj w Wiedniu buduje się rocznie przy finansowym udziale Miasta około 7.000 nowych mieszkań oraz remontuje się 10.000 starych. Miasto powołało do życia Inicjatywę Budowy Mieszkań 2011, by zapewnić dostęp do mieszkań, na które może sobie pozwolić każdy mieszkaniec. Działania te nie tylko poprawiają komfort życia, lecz również stanowią ważny czynnik na rynku pracy: prace budowlane w Wiedniu zapewniają rocznie dziesiątki tysięcy miejsc pracy.

W żadnym innym dużym mieście europejskim nie ma tak dużej oferty mieszkaniowej w przeliczeniu na liczbę mieszkańców, dlatego też wysokość czynszów kształtuje się w średniej strefie skali europejskiej. Wraz z wprowadzeniem zapomogi mieszkaniowej w 2001 roku uczyniono ważny krok w kierunku zapewnienia społecznej sprawiedliwości. Od tego czasu również rodziny mieszkające w prywatnych domach czynszowych mogą otrzymywać zapomogę mieszkaniową.

"Karl-Marx-Hof" jest jednym z najbardziej znanych budynków komunalnych Wiednia

Największy właściciel mieszkań komunalnych Europy

Spośród około 1,7 miliona mieszkańców Wiednia co czwarty mieszka w mieszkaniu komunalnym. Miasto Wiedeń posiada ogółem około 220.000 mieszkań komunalnych. Jest przez to największym administratorem komunalnym Europy. Rocznie Wiedeń przyznaje około 10.000 mieszkań komunalnych.

Fundusz Socjalny Wiedeń

Za kamień milowy w zarządzaniu publicznymi świadczeniami socjalnymi w Wiedniu uważa się wyodrębnienie większych obszarów jak opieka nad starszymi, pomoc dla osób niepełnosprawnych, bezdomnych w ramach „Funduszu Socjalnego Wiednia“ pod patronatem obecnej radnej miejskiej kierującej resortem zdrowia i pomocy socjalnej Sonji Wehsely.

Wraz z powołaniem „Funduszu Socjalny Wiedeń“ oraz wcześniej istniejącym 15-tym wydziałem magistratu stworzone zostały optymalne struktury organizacyjne, które pozwolą zapewnić wysoki standard socjalny w Wiedniu również w latach następnych.

Centra socjalne: nowoczesne punkty usługowe

Wiedeńskie Centra socjalne oferują pomoc mieszkańcom w trudnej sytuacji życiowej w postaci zasiłku jak również w formie doradctwa i opieki pracowników socjalnch. Osoby, które nie mają żadnych lub niewystarczające dochody (poniżej minimalnego standardu), mogą starać się o zabezpieczenie minimalne. Warunki przyznawania takiej pomocy są złożone i ustalane indywidualnie. Pomoc ta ma służyć zabezpieczeniu utrzymania i uniknięcia bezdomności.

Wiedeńska Opieka Socjalna dla Bezdomnych doradza i troszczy się o ludzi bez miejsca zamieszkania. W 400 punktach miasta dysponuje ok. 4.800 miejscami w ośrodkach i pojedynczych mieszkaniach. 8.200 ludzi korzysta z tej oferty w ciągu roku. Szczególnie skuteczny jest projekt „wohnbasis“, który zyskał uznanie międzynarodowe. Celem jest ponowna integracja na normalnym rynku mieszkaniowym względnie stworzenie specjalnych możliwości stałego pobytu.

Leczenie i opieka nad ludźmi starszymi

Miasto Wiedeń zapewnia szeroką ofertę w zakresie opieki i pielęgnacji osób starszych w postaci instytucji mobilnych, ambulatoryjnych, częściowo stacjonarnych i szpitalnych. Odpowiedzialny za tę dziedzinę jest Fundusz Socjalny Wiedeń (Fonds Soziales Wien), który zapewnia finansowanie, subwencjonowanie świadczeń. Rodzaj i zakres świadczonych usług uzależniony jest od indywidualnych potrzeb. Poprzez opiekę ambulatoryjną miasto Wiedeń aktywnie wspiera ludzi starszych, aby jak najdłużej mogli przebywać w swoim środowisku i we własnym mieszkaniu. W 2010 roku 27.780 osób korzystało z mobilnej opieki Fonds Soziales Wien.

Dzięki organizowanej przez fundusz "Fond Soziales Wien" mobilnej opiece w domu pacjenta zmniejsza się ilość i czas trwania pobytów szpitalnych dla starszych ludzi

Centra opieki zdrowotnej i socjalnej

Aby ułatwić zainteresowanym i ich rodzinom dostęp do bogatej oferty usług ambulatoryjnych związanych z pielęgnacją i opieką, miasto Wiedeń prowadzi łącznie osiem centrów doradztwa w tej dziedzinie. W pewnych godzinach możliwe są rozmowy informacyjne w języku serbskim, chorwackim, bośniackim i tureckim.

Wiedeń oferuje szeroki wachlarz możliwości jak opieka nad chorymi w domu, pomoc w domu, asysta i odwiedziny, sprzątanie mieszkań, pranie i dowożenie posiłków.

Centra kompetencyjne z ofertą opieki całodobowej

Centralny ośrodek usługowy „Przyjęcia do ośrodków mieszkalnych i opiekuńczych” znajdujący się przy ulicy Gugl jest centrum kompetencyjnym oferującym wszystkie usługi stacjonarne miasta Wiednia. Serwis ten zapewnia łatwy dostęp do wszystkich prywatnych i miejskich instytucji opiekuńczych.

Centra pobytu dziennego dla seniorów

Istniejące obecnie ośrodki w liczbie: dziesięć centrów pobytu dziennego dla seniorów działających w ramach Funduszu Socjalnego Wiedeń oraz jedenaście ośrodków finansowanych przez instytucje prywatne, stanowią  ważną część ogólnej oferty adresowanej do ludzi starszych w Wiedniu. Celem jest odciążenie osób z rodziny zajmujących się opieką. W ośrodkach tych starsi ludzie otoczeni są opieką indywidualną w ciągu dnia. Regularny podział dnia, zorientowana na potrzeby pielęgnacja, propozycje zajęć grupowych i indywidualnych, jak również kontakty towarzyskie wyciągają osoby starsze z ich izolacji, przeciwdziałają osamotnieniu i wspierają osobiste zdolności i umiejętności.

Medyczna opieka nad chorym świadczona u niego w domu

Dyplomowana kadra medyczna i pielęgniarska świadczy opiekę medyczną dla osób chorych i niepełnosprawnych w każdym wieku u nich w domu. Opieka ta może być świadczona po uprzednim zaleceniu przez lekarza. Realizowana ona jest przez liczny personel pielęgniarski wyspecjalizowany w technikach pielęgnacji. Umożliwia ona medyczną opiekę osób chorych, starych lub niepełnosprawnych w ich czterech ścianach. Dzięki temu można uniknąć lub skrócić pobyt w szpitalu lub ośrodkach opiekuńczych. Częstotliwość odwiedzin zależy od rodzaju zchorzenia, indywidualnych potrzeb i sytuacji życiowej.

Stworzenie perspektyw rozwoju w XXI wieku 

Wraz z utworzeniem „Funduszu Socjalny Wiedeń“ stworzono perspektywy rozwoju dla systemu socjalnego, który będzie mógł sprostać wyzwaniom XXI wieku.

Wytyczone cele to między innymi: poprawa zdrowia oraz kultury zdrowotnej ludności. Wsparcie w zaspokajaniu podstawowych potrzeb socjalnych: mieszkania i praca dla potrzebujących ludzi; doradztwo medyczne, psychologiczne oraz socjalne, leczenie i opieka dla potrzebujących; działania prewencyjne mające na celu zapobieganie względnie zmniejszenie tego typu potrzeb; rehabilitacja i integracja grup celowych. 

Fundusz Socjalny Wiedeń zatrudnia ponad 20.000 osób w ponad 150 instytucjach, które zapewniają wydajne stosowanie środków finansowych w ochronie zdrowia i opiece społecznej. 630 miliony euro pochodzące z podatków na rzecz Miasta gwarantują wysoką jakość usług socjalnych także w przyszłości.