W konstytucyjno-administracyjnym porządku prawnym Wiedeń spełnia funkcję podwójną: miasta z własnym statutem i kraju związkowego.

Federacyjny porządek konstytucyjny

Austria jest państwem federacyjnym. To znaczy Republika Austrii jest związkiem między całym państwem, z typową republikańsko-demokratyczną konstytucją, i dziewięcioma krajami związkowymi, wśród nich Wiedniem, które charakteryzują się ugruntowaną pozycją federalną. Poza tym istnieje zasadniczy podział władzy między republiką a krajami związkowymi. Ich samodzielne i od siebie niezależne uprawnienia reguluje konstytucja.

Zasada trójpodziału władzy zapewnia niezależną od siebie pracę ustawodawstwa administracji i sądownictwa na wszystkich szczeblach i we wszystkich instancjach.

Burmistrz Wiednia jest równocześnie Naczelnikiem Kraju Związkowego

Szef wiedeńskiego ratusza kieruje, tak jak to jest we wszystkich austriackich gminach i miastach, pracami zarządu miasta i dodatkowo jest naczelnikiem czyli najwyższym przedstawicielem kraju związkowego.

Michael Häupl jest od 1994 roku burmistrzem Wiednia; figura "Rathausmann" jest symbolem miasta

Burmistrz stoi na czele administracji gminnej, jest zwierzchnikiem Urzędu Miasta. Jemu podlegają członkowie senatu, którzy kierują resortami magistratu, 23 przewodniczących dzielnic i wszyscy pracownicy gminni. Burmistrz reprezentuje Miasto Wiedeń na zewnątrz.

Naczelnik Kraju Związkowego jest premierem rządu kraju związkowego i przedstawicielem administracji federalnej. Jest on wybierany przez parlament krajowy i składa ślubowanie na konstytucję przed Prezydentem Federacji. Zadania naczelnika to: reprezentowanie kraju związkowego i przekazywanie ustaw parlamentu krajowego rządowi federalnemu. Jako członek rządu krajowego jest on ponadto dobrze obeznany z najważniejszymi sprawami administracji krajowej i jest pośrednio przedstawicielem administracji federalnej wobec parlamentu krajowego. Naczelnik Kraju Związkowego jest zastępowany przez członka rządu krajowego wybieranego przez ten rząd. W Wiedniu funkcję tą spełniają dwaj wiceburmistrzowie.

Wybór wiceburmistrzów

Jeden wiceburmistrz musi należeć do partii, która ma najwięcej mandatów w Radzie Gminy. Druga pod względem liczby mandatów partia może wystawić drugiego wiceburmistrza, jeśli posiada przynajmniej 1/3 mandatów w Radzie Gminy (czyli przynajmniej 34 mandaty).

Rada Miasta i Parlament Kraju Związkowego w unii personalnej

Administracja stolicy Austrii charakteryzuje się podwójną strukturą: Wiedeń posiada nie tylko parlament miejski ale także parlament kraju związkowego. Pierwszy z nich nosi nazwę Gemeinderat, drugi Landtag. Istnieje również podwójny zarząd: pierwszy Wiednia jako miasta zwany Stadtsenat (Senat Miasta) i drugi dla Kraju Związkowego Wiednia zwany Landesregierung (Rząd Krajowy).

Ponadto 100 wiedeńskich radnych posiada podwójną funkcję, są wybierani równocześnie do parlamentu miejskiego (Gemeinderat) jak i do parlamentu kraju związkowego (Landtag). Obydwa mandaty posiadają w uni personalnej, tzn. są i radnymi miejskimi i posłami do parlamentu krajowego w jednej osobie.

Administracja stolicy, tzw. magistrat jest w Wiedniu zarazem także Urzędem Rządu Kraju Związkowego.

Położenie kamienia węgielnego dla zaprojektowanego przez Teofila von Hansena budynku parlamentu nastąpiło 2 września 1874 roku

Zarząd gminy - Rada Miasta - Senat Miejski

Rada Gminy wybiera Zarząd Gminy, który można byłoby też określić jako rząd gminny. Jest on organem, w którym wstępnie omawiane są projekty uchwał jak również sprawuje on władzę administracyjną w określonym zakresie.  W Wiedniu jako mieście z własnym Statutem nosi on nazwę Senatu Miejskiego (Stadtsenat).

Burmistrz

Burmistrz wybierany jest również przez Radę Gminy i odpowiada przed nią za własny zakres działania, za zakres pośredniej administracji federalnej odpowiada przed odpowiednimi instytucjami państwowymi, jest im podporządkowany i nie może podejmować samodzielnych decyzji. 

Konstytucje krajów związkowych przewidują, że skład rządów krajowych zależy od stosunku ilościowego partii reprezentowanych w parlamentach krajowych. Następstwem tego jest tworzenie systemów rządowych na zasadzie proporcjonalności.

Urząd Gminy - Urząd Miasta – Magistrat

Urząd Gminy jest organem administracyjno-wykonawczym gminy miejskiej i wykonuje zadania gminy (w podporządkowaniu burmistrzowi i Radzie Gminy).

W miastach urząd gminny nosi nazwę Urzędu Miasta (Stadtamt). W Wiedniu jako mieście z własnym Statutem nazywany jest Magistratem.

Według obowiązującego zakresu działania w Wiedniu funkcjonuje obecnie osiem resortów (Geschäftsgruppen), zaś na czele każdego z nich stoi członek Senatu Miejskiego kierujący resortem (amtsführender Stadtrat). Resorty obejmują obecnie w sumie 70 wydziałów magistrackich, jak również spółki miejskie Wiener Krankenanstaltenverbund (Wiedeńska Unia Szpitali), Wiener Wohnen (Wiedeńskie Mieszkania), Museen der Stadt Wien (Muzea Miasta Wiednia), Wiener Stadtwerke (Wiedeńskie Zakłady Komunalne) i Wien Holding. Dyrekcja Magistratu, Urząd Kontroli i 19 magistrackich Urzędów Dzielnicowych nie podlegają nadzorowi żadnego radnego miejskiego kierującego resortem.

Wiedeń jako gmina miejska jest również okręgiem politycznym podzielonym na 23 dzielnice gminy. Każda z nich ma swój parlament dzielnicowy z określonymi kompetencjami. Dzielnice kierowane są przez wybranych przewodniczących dzielnic.

Wiedeński Senat Miejski

Na czele Senatu Miejskiego – czyli wiedeńskiego rządu miejskiego – stoi burmistrz. Członkami Senatu Miejskiego jest burmistrz i radni miejscy wg proporcjonalnego prawa wyborczego. Dyrektor magistratu bierze udział w posiedzeniach i ma prawo zgłaszać wnioski. Burmistrz zwołuje posiedzenia senatu i im przewodniczy.

Wnioski rozpatrywane przez Senat Miejski są zwykle referowane przez radnych miejskich zarządzających resortem. Na posiedzenia senatu mogą być zapraszani członkowie Rady Gminnej, przewodniczący Rad Dzielnicowych lub inne kompetentne osoby (eksperci).

Wiedeński statut miasta określa liczbę Radnych Miejskich (senatorów), musi ich być przynajmniej dziewięciu i nie więcej niż piętnastu. Cechą szczególną wiedeńskiego statutu miasta jest to, że nie wszyscy członkowie Senatu Miasta, czyli rządu miejskiego, muszą odpowiadać za jakąś dziedzinę. Obok Radnych miejskich kierujących resortem mogą w senacie zasiadać Radni Miejscy bez resortu, którzy wprawdzie mają prawo głosu ale w magistracie nie wypełniają żadnych zadań, czyli nie mają nadzoru nad żadną dziedziną.

Ratusz został zbudowany w latach 1872 do 1883 według projektu Friedricha von Schmidta w stylu neogotyckim. Znajdują się tu pomieszczenia urzędowe Burmistrza Wiednia, Rządu Miasta i Kraju Związkowego, Dyrektora Magistratu jak również różnych wydziałów magistrackich

Wybór członków Senatu Miejskiego

Radni Miejscy wybierani są na zasadzie proporcjonalności przez Radę Gminy. Zasada proporcjonalności oznacza, że każda partia w zależności od liczby mandatów w Radzie Gminy ma prawo do miejsc w Senacie Miasta. Proces określania liczby członków senatu, ich wybierania, wybierania wiceburmistrzów i członków senatu kierujących resortem zostanie przedstawiony poniżej.

Podział mandatów w Senacie Miasta

Podział mandatów odbywa się według metody d’Hondta. Partie, które uzyskały miejsca w Radzie Gminy, są również reprezentowane w Senacie Miasta w  odpowiedniej liczbie mandatów. W połączeniu z zasadą organizacyjną, według której liczba członków senatu ma wynosić przynajmniej 9 i nie więcej niż15, powstaje możliwość tworzenia rządów „jednokolorowych” lub „koalicyjnych”.

Zadania Senatu Miasta

Senat decyduje o ważnych sprawach administracyjnych (sprawy kadrowe, plany miasta itd.) i obraduje nad wszystkimi sprawami, które mają być przedstawione Radzie Gminy do uchwalenia. Senatowi – przy udziale komisji finansowej- powierzone jest zadanie kontroli i wstępnych dyskusji nad projektem budżetu i nad wypełnieniem budżetu. Dalsze ważne zadania senatu to propozycja kandydatów na radnych miejskich kierujących resortem, mianowanie dyrektora magistratu, reprezentowanie miasta w określonych przypadkach, zgoda na wnoszenie skarg do Sądu Administracyjnego względnie Sądu Konstytucyjnego i decyzja o zakresie kompetencji komisji Rady Gminy (jeśli występują wątpliwości). Ponadto senat (podobnie jak i burmistrz) ma nadzwyczajne kompetencje w sytuacjach kryzysowych (wg § 98 WStV), tzn. w określonych sytuacjach może wydawać zarządzenia, które zawieszają i substytuują uchwały Rady Gminy.

Wybory do Rady Gminy 10. października 2010

W wyborach komunalnych 2010 było 1.142.126 osób uprawnionych do głosowania, oddano 774.079 głosów, z których 754.938 było ważnych i 19.141 nieważnych. Frekwencja wyniosła  wraz z 122.865 głosami oddanymi za pośrednictwem poczty 67,63%, czyli była o 6,83 % wyższa niź w wyborach 2005. Partia socjaldemokratyczna SPÖ otrzymała 44,34 % głosów, partia wolnościowa FPÖ osiągnęła 25,77 % głosów i zajęła wyraźnie 2. miejsce. Chrześciańscy demokraci ÖVP spadli do wyniku 13,99 %, Zieloni otrzymali 12,64% głosów. W wyniku wyborów SPÖ ma 49 mandatów, FPÖ 27, ÖVP 13 i Zieloni 11 mandatów. Jedyną partią, która zwiększyła swój stan posiadania jest FPÖ (+14), pozostałe partie straciły mandaty (SPÖ -6, ÖVP -5, Zieloni -3). Innym partiom nie udało się uzyskać żadnego mandatu. W Austrii można iść do wyborów w wieku od 16 lat. Kadencja Rady Gminy będzie trwała do jesieni 2015 roku.